از کشتزارهای زرد بلطاق تا قایق‌های آبی

وسعت استان هنرپرور اصفهان تا آنجا پیش می‌رود که در پنجاه کیلومتری الیگودرز یکی از شهرهای لاله خیز لرستان، تابلوی روستای بلطاق، با تشابه فرهنگی و گویشی خیلی نزدیک به مردم الیگودرز و متفاوت با اصفهان و قدمتی بیش از دو هزار سال نمایان می‌شود.

وارد جاده فرعی که می‌شویم راه زیادی باقی نمانده، چند روستای کوچک در دو طرف جاده نمایان و پس از چند دقیقه میان عبور تند اتومبیل‌ها ناپدید می‌شوند.

در این سفر سه پیش‌زمینه از بلطاق با خود داریم: سدی در دست مطالعه و آماده احداث، مردمانی خونگرم، گشاده‌رو و گشاده‌دست که در مهمان‌نوازی شهره خاص و عام‌اند و دست‌آخر صنعت گرانی که از کشتزارهای زرد عبور کرده و بنادر شمال تا جنوب را با قایق‌های آبی تسخیر سخت‌کوشی خویش نموده‌اند.

بدون شک مهاجرت یکی از معضلات جوامع امروزی تلقی می‌شود که تبعات ناشی آز آن‌هم به روستا وهم به شهر آسیب‌هایی را وارد می‌کند. امروز می‌خواهیم بدانیم،

آیا روستای بلطاق هم با وجود بهره‌مندی از خاک حاصلخیز و چشمه‌ها و قنات فراوان با معضل مهاجرت دست‌به‌گریبان است و در این صورت علت‌های اساسی آن کدم‌اند؟

آیا تاکنون چه تمهیداتی برای پیشگیری از مهاجرت مردم اندیشیده شده است؟

برای یافتن پاسخ این سؤالات نظرات دکتر علیرضا جهانگیری از چهره‌های شاخص روستای بلطاق و نایب‌رئیس شورای شهر شاهین‌شهر را جویا می‌شویم؛ اما قبل آن نگاهی اجمالی به پیشینه تاریخی و فرهنگی آن داریم و به همین منظور پای صحبت‌های یکی از ریش‌سفیدان بلطاق که کلامش با اشعار شاهنامه آغشته است می‌نشینیم.

او در مورد روستا چنین می‌گوید: کم شدن بارندگی در سال‌های اخیر و نبود امکانات باعث کم شدن جمعیت روستا شده است اما بااین‌وجود شغل اغلب ساکنان اینجا کشاورزی و دامداری است و آنان هم که مهاجرت کرده‌اند اغلب به صنعت قایق‌سازی روی آورده‌اند. وی خودش را از قایق سازان قدیمی در زمان جنگ می‌داند و می‌گوید در آن روزها خیلی سخت کار می‌کردیم، قایق می‌ساختیم و با قطار روانه جبهه‌های جنوب می‌کردیم و شاید کمتر جایی از سخت‌کوشی و رشادت‌های جوانان بلطاق در زمان جنگ سخن به میان آمده باشد وجود چندین شهید و اسیر و مفقودالاثر خود گواه بر این ادعاست و پرچم روستای ما به‌افتخار این عزیزان افراشته است.

او زیارتگاه منصوب به آقا شیرعلی را از مکان‌های مقدس روستا برشمرد که مردم زیادی برای انجام عبادت و راز و نیاز و ادای نذورات خویش به آنجا روی می‌آورند.

حال نظرات دکتر علیرضا جهانگیری را در مورد علت و راهکارهای متوقف کردن رشد مهاجرت به شهر را جویا می‌شویم.

ایشان تأکید بر توسعه پایدار در روستاها دارد و تنوع اقتصادی را در جهت توسعه اقتصادی لازمه جلوگیری از مهاجرت عنوان می‌کند.

او مهم‌ترین علت مهاجرت را بیکاری و بخصوص بیکاری در فصل‌های سرد سال و عدم اشتغال جوانان برای کسب درآمد لازم و چرخاندن چرخ زندگی بیان می‌کند

تفاوت فاحش بین سطح درآمد شهر و روستا و همچنین خدمات موجود در شهر و در کنار این‌ها کاهش بارندگی در سال‌های اخیر و به دنبال آن کم شدن آب‌های زیرزمینی را مزید بر علت مهاجرت می‌داند.

وی پیشنهاد‌هایی برای کم شدن مهاجرت ارائه می‌دهد که از میان آن‌ها می‌توان به توسعه گردشگری اشاره کرد. علاوه بر جاذبه‌های تاریخی، طبیعی و مذهبی ، تکمیل پروژه در دست احداث در آینده‌ای نزدیک می‌تواند.

موجب افزایش ظرفیت گردشگری در این منطقه شود. البته ایشان تأکید بر توسعه صنعت گردشگری با حفظ زیرساخت روستا و باقی ماندن بر سنت روستا را دارد.

نکته حائز اهمیت دیگری که ایشان بیان می‌کند، تبدیل کشاورزی و زراعت سنتی به صنعتی در جهت بهره‌وری بیشتر و کاهش آب مصرفی جهت آبیاری می‌باشد. هرچند قشر سنتی روستا تمایل زیادی به نوآوری در روش‌های جدید کشاورزی ندارند و همین امر به‌نوبه خود موجب عدم توسعه و پیشرفت و آبادانی روستا می‌شود.

دکتر علیرضا جهانگیری چند راهکار اساسی برای رشد اقتصاد روستا پیشنهاد می‌دهد:

املا بهتر است که چرخ اقتصاد روستا را صرفاً وابسته به صنایع کشاورزی و دامداری همین روستا نچرخانند و از ظرفیت‌های بالقوه دیگر نیز استفاده شود.

وی به‌کارگیری صنایع تبدیلی و بسته‌بندی را عنوان می‌کند، به‌گونه‌ای که کارگاه‌های ویژه‌ای برای تبدیل بسته‌بندی و استفاده این محصولات فراهم آید و فرایند تولید به مصرف همان‌جا اتفاق بیفتد.

او برای مثال تبدیل سیب‌زمینی را که از محصولات معروف بلطاق است به انواع خوراکی آماده مصرف نام می‌برد.

در ادامه می‌گوید شرایط باید به‌گونه‌ای فراهم آید که مواد لبنی را بتوان در دل روستا تولید، بسته‌بندی و حتی به نقاط دیگر صادر کرد.

البته لازمه همه این راهکارها را همکاری دولت و همت مردم به‌ویژه سرمایه‌گذاری ذر بخش خصوصی برشمرد و معتقد است که اگر سرمایه‌دارهایی که در کلان‌شهرها مانند تهران و اصفهان هزینه‌های هنگفت می‌کنند اگر به زادگاه خویش نظری داشته باشند بدون شک بلطاق آینده‌ای درخشان خواهد داشت و معضل بیکاری همچنان مردهای این مرزوبوم را کشان‌کشان به‌سوی شهرهای شلوغ وزندگی‌های دغدغه‌مند نخواهد برد.

از دکتر علیرضا جهانگیری در آخر سؤال می‌کنیم آیا جایگزین کردن صنعت قایق‌سازی آن‌هم با این گستردگی بجای کشاورزی و دامداری در شرایط کنونی آیا یک فرصت به شمار می‌آید یا یک تهدید؟

وی می‌گوید: به طور قاطع نمی‌توان گفت که این یک فرصت است یا تهدید، زیرا از یکسو هم فرصتی برای کسب درآمد و تامین هزینه‌های زندگی است و از طرفی هم یک تهدید جدی برای مهاجرت بیشتر و باز نگشتن مردم روستا به شمار می‌رود.

با توجه به مباحث مطرح شده در می‌یابیم که بیکاری مردم بلطاق همانند دیگر روستاها علت عمده مهاجرت به شهراست و با توجه به اینکه روستا مادر تمدن است و سلامت زندگی شهری به سلامت روستا وابسته است، اگر برای جلوگیری از مهاجرت تمهیدی جدی توسط دولت اندیشیده نشود بدون شک هم روستا وهم شهرها با آسیب خیلی جدی مواجه خواهند شد که از آن جمله می‌توان به افزایش مشاغل کاذب و افزایش مشکلات شهرنشینی اعم از افزایش آلودگی هوا و ترافیک، گرانی اجاره‌بها و خرید مسکن و عدم سلامت و کاهش کیفیت مواد غذایی، ناکافی بودن خدمات رفاهی و فرهنگی و آموزشی رانام برد و به‌تبع آن مشکلات ناشی از افزایش آسیب‌های اجتماعی حاصل تداخل فرهنگی این دو قشر را متحمل شد؛ و مهم‌تر از همه از بین رفتن خرده‌فرهنگ‌های زیبا و سنت‌های روستاییان ضربه‌ای بزرگ خواهد بود و در آینده‌ای نه‌چندان دور کشتزارهای متروک بلطاق دیگر با وعده خواب قایق‌های لبریز آب سیراب نخواهند شد.

فریبا اسدی /نویسنده و پژوهشگر اجتماعی

خلاصه ای کوتاه و مفید از مقاله از کشتزارهای زرد بلطاق تا قایق‌های آبی (به قلم فریبا اسدی)

روستای بلطاق در استان اصفهان با وجود پتانسیل‌های فراوان مانند خاک حاصلخیز و منابع آبی، با مشکل جدی مهاجرت روبرو است. دلایل اصلی این مهاجرت، بیکاری فصلی، تفاوت درآمد چشمگیر بین شهر و روستا، کاهش منابع آبی و نبود امکانات مناسب زندگی در روستا عنوان شده است.

برای مقابله با این مشکل و توسعه روستای بلطاق، پیشنهادهایی مانند:

• توسعه گردشگری: استفاده از جاذبه‌های طبیعی، تاریخی و مذهبی روستا برای جذب گردشگر
• تغییر روش‌های کشاورزی: استفاده از روش‌های نوین کشاورزی برای افزایش بهره‌وری و کاهش مصرف آب
• ایجاد صنایع تبدیلی: ایجاد کارخانه‌های کوچک برای فرآوری محصولات کشاورزی و دامی
• جذب سرمایه‌گذاری: تشویق سرمایه‌گذاران برای ایجاد کسب‌وکار در روستا

ارائه شده است. نویسنده بر اهمیت حفظ فرهنگ و سنت‌های روستایی و همچنین نقش دولت و بخش خصوصی در توسعه روستاها تاکید می‌کند.

در نهایت، مقاله به این نتیجه می‌رسد که مهاجرت روستایی یک مشکل پیچیده است که نیازمند یک رویکرد جامع و همکاری همه جانبه است.

نکات کلیدی:

• مهاجرت روستایی: مشکل اصلی روستای بلطاق
• دلایل مهاجرت: بیکاری، تفاوت درآمد، کمبود آب
• راهکارها: توسعه گردشگری، تغییر روش‌های کشاورزی، صنایع تبدیلی، جذب سرمایه‌گذاری
• اهمیت حفظ فرهنگ روستا
• نیاز به همکاری همه جانبه