بوسه مرگ آفرین دختران بر قلیان

بوسه مرگ آفرین دختران بر قلیان به قلم فریبا اسدی

استنشاق دود قلیان و باورهای نادرست

استنشاق دود قلیان ریه‌ها را نمی‌سوزاند.
کشیدن قلیان اعتیادآور نیست.
تنباکوی قلیان توسط آب فیلتر می‌شود.
ضرر قلیان کم‌تر از سایر دخانیات است.
دخترها هم می‌توانند مردانه قلیان بکشند.

این جملات بخشی از باورهای اشخاصی است که با ولع تمام بوسه‌های تلخ شیلنگ قلیان را به جان می‌خرند.

آمار نگران‌کننده

در حالی که براساس آمارهای منتشر شده در هر سال استعمال قلیان موجب مرگ پنج میلیون نفر در جهان می‌شود و بیماری‌های ناشی از آن طی دهه‌های آتی به معضلی جدی تبدیل خواهد شد. بر طبق تحقیقات، احتمال مبتلا شدن به اعتیاد در حدود ۴۳ درصد از دختران و ۶۴ درصد از پسرانی که به‌طور تفریحی و گه‌گاهی قلیان می‌کشند، بسیار زیاد است.

بیماری‌های ناشی از قلیان

بیماری‌های قلبی، مشکلات تنفسی، سرطان شش‌ها، آلرژی و سرفه‌های مزمن، بیماری‌های عفونی مانند هپاتیت، ابتلا به سرطان دهان و مثانه و عوارض گوارشی و غیره جزو شناخته‌شده‌ترین بیماری‌های قلیانی‌هاست. قلیان تنها قاتل خاموشی است که یک دوره‌ی محکوم و زندانی شده و دوره‌ی دیگر تبرئه و با خیال آسوده به غلغل خود مشغول شده و به همه‌جای شهر سرک می‌کشد.

تحولات تاریخی و اجتماعی

البته ناگفته نماند که روایت‌های زیادی از تحریم توتون و تنباکو بعد از زمان شاه‌عباس صفوی به ثبت رسیده و کمر باریک قلیان‌های زیادی شکسته شده‌اند، اما مردم دوباره به آن روی آورده‌اند. لغو ممنوعیت قانونی عرضه قلیان در قهوه‌خانه‌ها و رستوران‌های سنتی که در گذشته محلی برای شاهنامه‌خوانی، داستان‌های حماسی، پرده‌خوانی و هم‌اندیشی و تبادل نظر بودند، موجب منحصرشدن به تبادل شیلنگ قلیان از دهانی به دهان دیگر شده است.

همه‌گیری قلیان در جوامع

سازمان بهداشت جهانی که در چند دهه‌ی اخیر همه‌گیری سیگار را اعلام کرده بود، در سال‌های اخیر اذعان داشته که جوامع با همه‌گیری جدیدی به نام قلیان روبه‌رو هستند. دلایل متعددی برای گرایش دختران و بانوان به قلیان وجود دارد که مهم‌ترین آن‌ها تحت تأثیر قرار گرفتن از سوی خانواده و اجتماع است.

تغییر الگوها

با توجه به این‌که مصرف قلیان در گذشته بیشتر توسط افراد مسن و پدربزرگ‌ها به‌صورت می‌گرفت و معمولاً زنان و به‌ویژه دختران جوان به خاطر عرف حاکم بر جامعه اجازه مصرف قلیان را به خود نمی‌دادند، اما متأسفانه در سال‌های اخیر خلاف این موضوع صدق می‌کند و دختران جوان تابوهای اجتماعی را زیر پا گذاشته‌اند.

فشار اجتماعی و الگوگیری

برای اثبات برابر بودن با پسران و گاهی هم به‌خاطر تفریح و گذران وقت و در کنار تشویق‌های زیاد یا بالعکس، به‌خاطر تحت فشار قرار گرفتن از سوی گروه هم‌سالان، به این کار مبادرت می‌ورزند و آمارها نشان‌دهنده‌ی گرایش ۱۸ درصد دختران به کشیدن قلیان است. گاهی آنان میل واقعی به این پک زدن‌ها ندارند و فقط ژست آن را می‌گیرند.

عادی‌سازی مصرف قلیان

از علت‌های دیگر شیوع و فراوانی این موضوع می‌توان به عادی‌سازی مصرف آن توسط خانواده‌ها اشاره کرد که دختران و زنان با الگوگیری از پدر و برادر یا همسر، خود را مجاز به این کار می‌دانند تا جایی که قبح و زشتی آن در بسیاری از خانواده‌ها شکسته شده و به راحتی در جمع خانوادگی استفاده می‌کنند.

تهدید سلامت

خانوادگی شدن قلیان علاوه بر شروع عادت مصرف نیکوتین در دختران نوجوان، موجب تهدید سلامت رفتاری آنان شده و زمینه‌ی مصرف انواع مواد مخدر را پدید می‌آورد، بدون این‌که آن‌ها هراسی از قبح و زشتی این کار داشته باشند، امکان گرفتار آمدن در دام اعتیاد را به راحتی پیش می‌گیرند.

تأثیر بر سلامت زنان

برخی از دختران رهایی از قید و بندهای زنانه، احساس به دست آوردن غرور و بزرگی را عامل غوطه‌ور شدن در این دود بیماری‌زا می‌دانند. غافل از این‌که دود بر سیستم هورمونی زنانه تأثیر گذاشته، میزان هورمون استروژن را کاهش داده و میزان باروری زنان را کم می‌کند. در دوران حاملگی نیز احتمال افزایش سقط جنین، اختلال جدی در رشد جنین و زایمان زودرس را به ارمغان می‌آورد.

تبلیغات نادرست

در گذشته، فروشندگان و سودجویان به گونه‌ای قلیان را تبلیغ می‌کردند که به مشتری القا می‌شد چون دود تنباکو از میان آب عبور می‌کند، خطر آن ناچیز است. اما وقتی تحقیقات نشان دادند که مصرف یک وعده قلیان معادل مصرف یک‌صد نخ سیگار است، آن‌ها متوسل به شیوه‌های جدیدی برای عرضه‌ی قلیان شدند و این بار توتون‌های میوه‌ای را برای آسوده کردن خیال مصرف‌کننده‌ها در معرض فروش قرار دادند. در حالی که ۸۰ درصد محتویات این توتون‌ها حاوی مواد شیمیایی و اسانس‌ها بوده و تضمینی برای بی‌خطر بودن آن‌ها وجود ندارد.

وضعیت اجتماعی

با بیرون آمدن قلیان از پستوها و زیرزمین‌ها و خودنمایی آن در پارک‌ها، مردمی که برای تفریح و گذران ساعتی از عصر همراه خانواده بیرون آمده‌اند، با صحنه‌ی ناپسند قلیان‌های ردیف‌شده و آتش‌گردان‌های مملو از ذغال سرخ روبه‌رو می‌شوند، و برای آنان اصلاً خوشایند نخواهد بود که مشاهده کنند دست به دست چرخاندن قلیان توسط دختران جوانی که از شدت لطافت به ریحانه تشبیه شده‌اند، دخترانی که گوهر مقدس مادر شدن را در بطن خویش می‌پرورانند.

نتیجه‌گیری

فریبا اسدی نویسنده و پژوهشگر آسیب‌های اجتماعی

متأسفانه با وجود تلاش‌های مستمر و اطلاع‌رسانی‌های سازمان بهداشت، شاهد میل و رغبت روزافزون و همه‌گیری برای پک زدن به قلیان هستیم و به تدریج به یک عضو ثابت و محبوب میهمانی‌های خانوادگی و دورهمی‌های دوستانه تبدیل خواهد شد و در این میان بانوان بدون توجه به موقعیت اجتماعی و جایگاه فرهنگی خویش، مشتاق بوسه‌های تلخ شیلنگ قلیان هستند، غافل از این‌که به همین راحتی مجوز استفاده از سایر مواد دخانی را برای فرزندان خویش صادر کرده و در آینده‌ای نه چندان دور از بوسه‌های شیرین و عاری از دود آنان محروم خواهند شد.