در ایستگاه طلاق عاطفی

در ایستگاه طلاق عاطفی به قلم فریبا اسدی

طلاق عاطفی؛ معضل نوظهور در خانواده‌های امروز

یکی از معضلات اجتماعی امروز، پدیده‌ای نوظهور به نام طلاق عاطفی است؛ هرچند آمار مشخصی از میزان شیوع آن وجود ندارد اما به نظر محققان ۷۰ درصد از طلاق‌ها را شامل می‌شود و پیامدهای سنگین‌تری از انواع طلاق را در برمی‌گیرد. عوارض ناشی از آن تا حدی جدی است که گاهی باعث پدید آمدن تشنج روانی در خانواده‌ها می‌شود. تنها چیزی که در این ایستگاه روشن است، گم شدن زوج‌ها در دنیای بیگانگی یک‌دیگر تا جایی که فقط حکم هم‌خانه را پیدا می‌کنند و آن‌گاه با وارد کردن ضربات جبران‌ناپذیری بر پیکره‌ی خانواده، کم‌کم مسافر ایستگاه بعدی و مرحله‌ی طلاق رسمی می‌شوند.

تفاوت‌های طلاق عاطفی با طلاق رسمی

از تفاوت‌های بارز این نوع طلاق با انواع طلاق‌های ثبت شده و رسمی، مشاهده‌ی رفتار خوب و صمیمی همسران در محیط‌های اجتماعی و عدم تحمل یک‌دیگر در تنهایی است؛ اما عوامل به‌وجود آورنده‌ی آن در تمام خانواده‌ها تقریباً از یک شباهت خاصی برخوردار است و زمان در آن نقش مهمی را ایفا نمی‌کند. بلکه می‌تواند هم در خانواده‌ای که تنها چند سال از ازدواج‌شان می‌گذرد و هم در خانواده‌ای که فرزندان آن‌ها به سن تشکیل خانواده رسیده‌اند به وقوع بپیوندد.

دلایل به وجود آمدن طلاق عاطفی

از دلایل به‌وجود آورنده‌ی آن در برخی از خانواده‌ها می‌توان به مسائل سنتی و عرفی حاکم بر خانواده‌ها، باورهای نادرست و نگرش منفی به افراد مطلقه، ترس از دست دادن فرزندان و سرپناه اشاره کرد که همسران به اجبار زندگی زیر یک سقف را ترجیح می‌دهند، اما انزواطلبی گزیده و خود را شریک زندگی نمی‌دانند و تک‌روی می‌کنند.

همسرانی که چه در مرحله‌ی بحث و جدل، دعوا و مرافعه و تنش و کشمکش باشند و چه از بحث‌های ناراحت‌کننده عبور کرده باشند و به جایی رسیده باشند که احتمالاً تمام جملات رد و بدل شده میان آن‌ها طی یک شبانه‌روز، حتی به ده جمله هم نرسد یا اگر هم برسد هیچ حسی حاکی از علاقه در گفتارشان دیده نمی‌شود، بدون شک در ایستگاه تنهایی طلاق عاطفی گرفتار شده‌اند.

پیامدهای طلاق عاطفی بر روابط خانوادگی

به‌وجود آمدن ضعف و سردی در تمام موارد، از جمله روحی، جسمی، عاطفی و حتی گفتاری، عدم شناخت و برطرف نکردن نیازهای عاطفی یک‌دیگر، گامی در جهت شتافتن به سوی این جدایی است.

نقش فضای مجازی در تشدید طلاق عاطفی

استفاده‌ی بی‌حد و مرز از فضای مجازی نیز در به وقوع پیوستن طلاق عاطفی نقشی پررنگ ایفا می‌کند. همسرانی که ساعات زیادی از اوقات شبانه‌روز را با پرسه‌زدن در شبکه‌های مجازی پُر می‌کنند، به جای این‌که عواطف و محبت را از شریک زندگی خود دریافت کنند، در این فضا آن را به دست می‌آورند و احساسات همسر را نادیده می‌گیرند که همین زمینه را برای جدایی فراهم می‌کند. آن‌ها ابتدا یک‌دیگر را تحمل می‌کنند و پس از مدتی تصمیم می‌گیرند در احساساتی که قبلاً می‌توانستند با هم تقسیم کنند، دیگر شریک نباشند و هر کدام در تنهایی خویش زندگی کنند.

پیامدهای طلاق عاطفی بر فرزندان

کارشناسان از پیامدهای این نوع طلاق، احساس تنهایی، افسردگی، ناامیدی، بی‌اعتنایی به مشکلات سایر اعضای خانواده، کاهش روابط با دوستان و اطرافیان و تمایل به روابطی خارج از عرف و چارچوب خانواده را عنوان می‌کنند.

از سوی دیگر، فرزندان همسرانی که از زندگی ناراضی هستند و به طلاق عاطفی پناه برده‌اند، به سبب تنش‌ها و مشاجرات گاه و بی‌گاه یا بی‌اعتنایی‌های آزاردهنده و مداوم، مستعد تغییرات ذهنی و آسیب‌های بسیاری هستند. این آسیب‌ها شامل سردرگمی، نگرانی از آینده، اضطراب، کاهش اعتماد به نفس، ابتلا به افسردگی و گاهی اختلال در هویت فردی و خانوادگی و حس قربانی شدن به دلیل نپرداختن والدین به عواطف و نیازهای آن‌ها است.

راهکارهای پیشگیری و درمان طلاق عاطفی

با توجه به این‌که آسیب‌های این نوع طلاق در خانواده و جامعه بسیار زیاد است، برای پیش‌گیری از بروز احتمالی آن، لزوم گذراندن یک دوره مشاوره برای جوانان، قبل از ازدواج و تشکیل خانواده ضروری است.

برای درمان این شکاف فراگیر می‌توان به نقش مهم ایجاد تفکر مثبت در بین همسران اشاره کرد. در این صورت، هر دو به قابلیت‌ها، امتیازات و وجوه مشترک یک‌دیگر توجه کرده و نقاط بدبینی و ضعف و تفرقه کم‌رنگ‌تر خواهد شد.

راه‌حل‌هایی برای جلوگیری از طلاق عاطفی

از میان فاکتورهای چشم‌گیر برای گریختن از طلاق عاطفی، تقویت درک متقابل، گذشت و پیدا کردن راه‌حل به جای پاک کردن صورت مسئله، توجه به نیازهای جسمی و روحی و سعی در برقراری روابط آرام‌بخش دو‌جانبه از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.

هر یک از زن و مرد ممکن است احساس ناامیدی کنند از این‌که همه نیازهای جسمی و روحی طرف مقابل را برآورده کرده‌اند، اما چرا هنوز زندگی سردی دارند. آن‌ها باید بدانند که نیازهای زن و مرد با هم متفاوت است و باید برای شناخت نیازهای یک‌دیگر و پاسخ به آن‌ها در حد منطقی و توان، وقت بگذارند و قبل از آن‌که از ایستگاه طلاق عاطفی به ایستگاه طلاق رسمی برسند، چاره‌اندیشی کنند و زندگی خود را نجات دهند. ناگفته نماند همیشه هم آن‌قدر سخت نیست؛ گاهی یک پیاده‌روی دو نفره که بهتر است ساکت نمانند و از حرف زدن دریغ نکنند، حتی با یک بیت شعر عاشقانه به معجزه خداوند که همانا ارتباط کلامی است پی خواهند برد و با ایستگاه طلاق عاطفی وداع خواهند کرد.

فریبا اسدی نویسنده و پژوهشگر آسیب‌های اجتماعی